Καρδίτσα: Η μάχη της Ματαράγκας 21 Μαρτίου 1878

Το Μνημείο για τη μάχη της Ματαράγκας Καρδίτσας

Η ουδέτερη στάση που είχε κρατήσει η κυβέρνηση Κουμουνδούρου και η άρνηση συμμετοχής στον αγώνα των Ρώσων κατά των Τούρκων, οδήγησε στην αντίδραση της Ελλάδας, δημιουργώντας μυστικές οργανώσεις όπως η «Εθνική Άμυνα» και η «Αδελφική Ένωση» από τον Λοχαγό του πυροβολικού Κων/νο Ισχόμαχο. Καταλυτικό ρόλο στην επανάσταση έπαιξαν οι περιοχές των Ανατολικών Αγράφων καθώς και ο Κάμπος της Καρδίτσας, όπου οι τοπικοί επαναστάτες και το Σώμα των λιποτακτών στρατιωτικών συνεργάστηκαν για την επιτυχία της. Οι φυσιογνωμίες που ξεχώρισαν για τη συμβολή τους στον αγώνα ήταν οι Επιλοχίες Δημήτριος Τερτίπης και Γεώργιος Λάιος, υπό την αρχηγία του Κων/νου Ισχόμαχου.

Μετά τη λήξη του ρωσοτουρκικού πολέμου οι πιέσεις των Ελλήνων προς τη κυβέρνηση για είσοδο του Ελληνικού στρατού στη Θεσσαλία έγιναν πολύ πιο έντονες. Έτσι, με αναγγελία της κυβέρνησης 25.000 στρατιώτες ξεκίνησαν για την απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τη Λαμία.

Η απελευθέρωση των χωριών της περιοχής του Δομοκού από το στρατό έγινε χωρίς αντιστάσεις ενώ πολιόρκησε στο φρούριο 1.200 Τούρκους στρατιώτες. Τότε η Αγγλία ζήτησε την ανάκληση του στρατού με την απειλή κυρώσεων προς την Ελλάδα, την οποία και εφάρμοσε η κυβέρνηση. Ωστόσο αυτό θα σήμαινε την σφαγή των Ελλήνων των περιοχών αυτών από του Τούρκους.

Στις 27 Ιανουαρίου του 1878 το στράτευμα ετοιμαζόταν να αποχωρήσει, όταν μια ομάδα με περίπου 20 Υπαξιωματικούς με αρχηγό τον Επιλοχία Δημήτριο Τερτίπη βγήκε από τις γραμμές και αρνήθηκε να αποχωρήσει. Γύρω από τους υπαξιωματικούς συσπειρώθηκαν περίπου 150 στρατιώτες. Την επόμενη μέρα με 96 στρατιώτες συμπορεύτηκε με τον Δημήτριο Τερτίπη ο Επιλοχίας και φίλος του Γεώργιος Λάϊος ενώ χαρακτηρίστηκαν λιποτάκτες.

Οι Τούρκοι από τη μεριά τους συγκέντρωσαν μεγάλο αριθμό στρατιωτών και στις 21 Μαρτίου 1878 οδήγησαν στην ευρύτερη περιοχή της Ματαράγκας τις δυνάμεις τους, όπου υπήρχαν οι επαναστατημένοι Έλληνες. Η δύναμη τους ήταν 4.500 πεζικάριοι, 600 ιππείς και τέσσερα ορεινά τηλεβόλα, με αρχιστράτηγο τον Χασάν Πασά της Καρδίτσας. Είχαν παραταχθεί σε δύο σώματα, από την πλευρά της Καρδίτσας και από τα Καλυβάκια και Ερμήτσι, προερχόμενο από Λάρισα και Φάρσαλα. Φανερός στόχος τους ήταν η περικύκλωση και εξόντωση των επαναστατών.

Όσον αφορά τους Έλληνες, στη Ματαράγκα βρίσκονταν 40 άντρες με επικεφαλής το λοχία Λάζο. Ενισχύθηκε κατά τη σύγκρουση, με δυο διμοιρίες στρατιωτών από Σοφάδες. Στον Πύργο Ματαράγκας βρίσκονταν οι Δημήτριος Τερτίπης και Γεώργιος Λάϊος, με το Σώμα των Υπαξιωματικών και των εθελοντών.

Στο Μπαταλάρ (Κυψέλη) βρισκόταν ο Δ. Σούτσος, με μικρή δύναμη. Στο Μασχολούρι διανυκτέρευε ο αρχηγός Κων. Ισχόμαχος. Συνολικά οι επαναστάτες διαθέτουν δύναμη 800 περίπου αντρών μόνο, η οποία όμως εξαπλωμένη σε ευρύτατο μέτωπο, μέσα στον κάμπο. Ο άμαχος πληθυσμός έφυγε για τα ορεινά.

Η μάχη άρχισε στις 5 το πρωί της 21ης Μαρτίου του 1878. Αμέσως ο Αρχηγός παρέταξε τα τμήματα του σε επίκαιρα σημεία.

Έστειλε τον Κοντογιάννη με το σώμα του για ενίσχυση της Ματαράγκας, το Σισμάνη να καταλάβει τη γέφυρα του Μοσχολουρίου, τον Καλαμαρά στο χωριό Γκέρμπεσι (Καρποχώρι) και ο ίδιος, με μια διμοιρία στρατιωτών, 40 εθελοντές και 11 γενναίους Χαλκιδιώτες, εγκαθιστά το αρχηγείο του στο Μογγολίνο λόφο, δίπλα στην Πετρομαγούλα.

Ο επιλοχίας Δημ. Τερτίπης, με 18 άντρες, κατέλαβε τη γέφυρα του Αμπάζ Αγά, θέση επίκαιρη αλλά τελείως ανοχύρωτη, για να ανακόψει την προέλαση του τουρκικού στρατού, που ερχόταν από την Καρδίτσα, και να παρεμποδίζει τις βολές των τηλεβόλων. Ο λοχίας Γεώργιος Λάιος καταλαμβάνει το λόφο της Πετρομαγούλας και αναλαμβάνει την υπεράσπιση του.

Αυτή ήταν με λίγα λόγια η διάταξη της μάχης, η οποία προμηνυόταν φοβερή. Η μάχη επικεντρώθηκε σε τρία σημεία: α) Στη Ματαράγκα, όπου 80 επαναστάτες αντιμετώπιζαν 2000 πεζούς, 300 ιππείς και δύο τηλεβόλα, β) Στη γέφυρα Αμπάζ Αγά, όπου μαχόταν ο Δημ. Τερτίπης με 18 στρατιώτες, και γ) Στην Πετρομαγούλα Μογγολίνο, όπου ο Γ. Λάιος και άλλοι, με 60 περίπου άντρες, αντιμετώπιζαν τον κύριο όγκο του τουρκικού στρατού.

Στη Ματαράγκα εκτυλίχτηκαν σκηνές ανείπωτου ηρωισμού, αλλά, μπροστά στο χείμαρρο των εχθρικών επιθέσεων, οι επαναστάτες περί τις 9 το πρωί υποχώρησαν προς το χωριό Πύργος Ματαράγκας.

Στη γέφυρα του Αμπάζ Αγά, οι 18 του Τερτίπη, αφού έριξαν και την τελευταία σφαίρα του γκρα, συμπτύχθηκαν στην Πετρομαγούλα.

Στην κορυφή της Πετρομαγούλας ο Γ. Λάιος, με 16 άντρες, δίνει ομηρική μάχη, αντιμέτωπος με ένα τάγμα τουρκικού στρατού. Πάνω στον αγώνα ο γενναίος σωματάρχης πέφτει. Η Επανάσταση έχασε έναν από τους πιο αφοσιωμένους εργάτες της.

Ο κλοιός γύρω από την Πετρομαγούλα και το Μογγολίνο λόφο συνεχώς περισφίγγεται. Περί τις 4.30 το απόγευμα Έλληνες και Τούρκοι μάχονται σώμα με σώμα. Η μάχη γίνεται με τις ξιφολόγχες.

Τα πράγματα για τους Έλληνες ήταν πολύ άσχημα όταν σώμα 100 περίπου ανδρών φαίνεται σπεύδουν από Μοσχολουρίου.

Ο Δημ. Τερτίπης, στη θέα της ανέλπιστης αυτής βοήθειας διατάσσει αντεπίθεση. Και τότε μια φωνή «ανασπάσαντες τας ξίφολόγχας, ακράτητοι αντεπιτίθενται της Πετρομαγούλας οι ανδρείοι, κατά των προ μικρού επιτεθέντων αυτοίς εχθρών, οίτινες μη δυνάμενοι ν’ αντιοτώσι, ήρξαντο υποχωρούντες» (Μιλτιάδης Σεϊζάνης).

Η μάχη είχε κριθεί. Κατά τις 8 το βράδυ οι Τούρκοι άρχισαν να υποχωρούν κανονικά και οι Έλληνες επαναστάτες αποσύρθηκαν στα ριζά των Αγράφων. Η νίκη είχε ήδη κερδηθεί.